14 Kasım 2026 Cumartesi

Çoban matı çok yakın

Son birkaç haftadır yapımcılar nihayet dizi sektöründe bir kriz olduğunu dillendirmeye başladılar. Bu kriz aslında uzun zamandır yaşanan sorunların artık daha fazla halının altına süpürülemeyeceği bir noktaya geldiğini gösteriyor. Bu konuda konuşan herkes bütçelerin yüksekliğinden, dizilerin mevcut reklam gelirleri ile artık finanse edilemediğinden dert yanıyor. Bu saptamalarda bir sorun yok. Sorun getirlen çözüm önerileri: “Reklam süre sınırlaması kaldırılsın” (şu anda reklam kuşak süresi 12 dak ile sınırlı) "Dizi süreleri kısalsın" “Oyuncular indirim yapsın” “Ekipler indirim yapsın” şeklinde özetleyebileceğimiz çeşitli öneriler havalarda uçuşuyor. “Böyle senaryolarla reklam pastası küçülür tabii kardeşim!” diyen bile var… Bu önerilerin köklü çözüm önerileri olmadığını, sorunu tam anlamıyla doğru teşhis edemediğini ve "sektörün mevcut yapısını gittiği yere kadar devam ettirebilmeye yönelik" öneriler olduğunu söyleyebiliriz. Sadece Türkiye'de televizyon ve dijital mecralar arasında reklam harcamalarının yıllara göre dağılımına baksak bile dinamiklerin ne kadar hızla değiştiğini görebilmek mümkün.
Tabloda görüleceği üzere 2021 yılına kadar televizyon verilen reklamlar en büyük payı alırken bu durum 2021 yılından itibaren hızla dijital mecralara doğru kaymış. Dolayısıyla tablodan bariz şekilde görülebileceği gibi televizyon, özellikle pandemi sonrası, artık en önemli reklam verilen mecra olma konumunu kaybetmiş. Dolayısıyla; - Bu aşamada reklam sürelerini arttırsanız dahi reklam gelirleri artacak gibi görünmüyor. - Dizi sürelerinin kısalmasının kısa vadede bütçeleri aşağıya çekeceği, ama ciddi bir işsizlik sorunu yaratacağı aşikar. - Yüksek enflasyon ile birlikte yaşam maliyetlerinin hızla yükseldiği bir dönemde ekip bütçelerinde kısıntıya gidebilmek ne kadar gerçekçi? - Reklam verenlerin şikayet ettikleri rating ölçme sisteminin revize edilmesinin de mevcut sert siyasi iklimde mümkün olmadığını ifade edebiliriz. - Benzeri durumlarda uygulanabilen "yapımların yurt dışında prodüksiyonun daha ucuz olduğu yerlere hicret etmeleri" opsiyonu ise Türkiye'de dizilerin haftalık olarak çekilip yayınlanması ve düzensiz ödeme vadeleri gibi sebeplerle uygulanması mümkün değil. - Bazı yapımcıların telaffuz ettikleri vergi teşviği önerileri mantıklı olsa da uygulanabilir görünmüyor. Öyle olsa Sinema Genel Müdürlüğü’nden benzersiz “3 kıtada 10 ülkeye satılmış diziler için televizyon kanallarına destek verilmesi” şeklinde özetleyebileceğimiz epik destek salvosu gelir miydi? Bu aşamada sektörün küçülmeye başladığını, daha da küçüleceğini ve işsizliğin daha da artacağını söylemek için kahin olmaya gerek yok. Daha az dizi yapılabildiği, yapılanların çoğunun da birkaç bölümde yayından kaldırıldığı düşünülürse yurtdışı gelirlerin de azalmaya başlayacağını söyleyebiliriz. Dolayısıyla; “Kriz” diyerek bu işin adı konulduysa köklü değişimleri göze almadan, krizin atlatılması mümkün görünmüyor. Yapımcıların daha yaratıcı çözümler üretmeleri, televizyon kanallarının da sadece dizi kanalları olmadıklarını hatırlamaları gerekiyor.

23 Mayıs 2026 Cumartesi

Cannes 2026 : Esamemiz okunmuyor...

 Yine bir Cannes Film Festivali geldi çattı. Her zaman olduğu gibi bu yıl da dünya sinemasının yönünü belirleyen, endüstrinin tüm bileşenlerini bir araya getiren, günümüzün sorunlarının tartışıldığı ve geleceğe dair umutların dile getirildiği bir festival olma anlamında endüstrinin amiral gemisi olma özelliğini koruyor.

Öte yandan ülke olarak maalesef "esamemizin okunmadığı" bir yıl daha olması anlamında da bir durum arzediyor. Bu yıl Türk standının yanısıra 16 Mayıs gecesi Türkiye'den televiyon ünlülerinin boy gösterdikleri bir etkinlik düzenlendi. 

Sinema anlamında esamemizin okunmamasının ne anlama geldiğinin daha net anlaşılması için aşağıdaki tabloyu çıkardım. Yarışma, Un Certain Regard, Director's Fortnight ve Semaine De La Critique seçkisindeki filmlerin ana yapımcılarının ve ortak yapımcılarının hangi ülkeden olduğuna dair şu şekilde bir liste oluştu:

ÜlkeAna YapımOrtak YapımToplam
Fransa202545
ABD7411
İspanya459
Belçika4812
Japonya415
Almanya31013
İngiltere224
Avusturya213
Şili213
GKore22
Meksika134
Romanya123
Letonya112
Norveç156
Polonya112
Nepal11
Ruanda11
O.Afrika Cum.11
Yunanistan11
Yemen11
Çin11
Kosova11
İrlanda11
Thailand11
Venezuela11
Arjantin11
İtalya88
Brezilya44
İsviçre33
Lksemburg33
Danimarka33
Katar22
Finlandiya22
Uruguay11
Bulgaristan11
İsveç11
Hollanda11
Macaristan11
Nijerya11
Mısır11
Ürdün11
İrlanda11
Lübnan11
Filistin11
S.Arabistan11
Fas11
Estonya11
Litvanya11
Gabon11
Kongo11
Fildişi Sahilleri11
Singapur11
Tayland11

Görüleceği gibi listede 53 ülke var. Ülkelerin yapımcısı veya ortak yapımcısı olduğu toplam 180 adet jenerik alanı mevcut ve ne yazık ki biz hiçbirinde yokuz. Listedeki ülkelere bakarsanız gerçekten durumun vahametini anlarsınız.

(TRT ve bakanlık destekli bir film yarışma seçkisinde yer alsa da resmi künyede ülke olarak Türkiye yer almıyor. Finansman karşılığı olarak yapımcıya Türkiye satış hakları verilmiş, yani resmi olarak Türkiye ortak yapımcı olarak yer almıyor)

Televizyon starları ile etkinlik yapmak yerine acilen sektör bileşenleri ile bir araya gelerek sinemanın bu en önemli platformunda kişisel başarı öykülerinden bağımsız olarak sistemli ve sürekli olarak yer alabilmenin yollarını araştırmamız gerekiyor.


   


21 Ağustos 2025 Perşembe

Ülkelerin Covid Öncesiyle ve Sonrasıyla Festival Performansları

 

Aşağıdaki tabloda Covid öncesi (2017 - 2019) ve Covid sonrası (2023 - 2025) ülkelerin festival performanslarını değerlendirmeye çalıştık. Bunu yaparken sadece üç büyük festivalin (Berlin, Cannes, Venedik) "ana yarışmasını" değerlendirmeye aldık. Filmlere de yapım şekline göre (ortak yapım olmayan, büyük ortak yapımcı, küçük ortak yapımcı) bir puan vererek ortalama bir değer elde etmeye çalıştık. Bu tür genel bir yaklaşım ile bile üzerinde yorum yapabileceğimiz bazı veriler etmemizi sağladı.  

Ülke2017-20192023-2025
1Fransa111135
2ABD8585
3İtalya4571
4Almanya5456
5İngiltere2336
6Çin2219
7Japonya1814
8Belçika1418
9Kanada1115
10İspanya1112
11Meksika912
12G.Kore129
13Norveç1010
14Avusturya108
15Danimarka512
16İsveç107
17Polonya116
18İsviçre511
19Brezilya88
20Avustralya96
21İran68
22Romanya77
23İrlanda47
24Portekiz65
25Hollanda28
26Şili54
27Lüksemburg09
28Macaristan81
29Tayvan16
30Rusya70

Listeye bakıldığında Fransa'nın endüstri olarak festivallerdeki görünürlüğünü iyiden iyiye pekiştirdiğini, İtalya'nın ciddi bir atağa geçip Almanya'yı geride bıraktığını, sinemaya daha ekonomik değer bazlı yaklaşılan İngiltere'nin festival performansını da geliştirdiğini,  Danimarka'nın atağa kalktığını, Benelux (Belçika, Hollanda, Lüksemburg) ülkelerinin ciddi bir yükselişte olduğunu görüyoruz. Listenin 29. sırasında Tayvan'ın kendine yer bulduğunu, buna karşılık Polonya, Macaristan gibi ülkelerin pandemi sonrası festival performanslarında gözle görülür bir düşüş yaşadığını da tablodan anlıyoruz. Rusya'nın durumu ise malum, savaş ve onunla bağlantılı ambargolardan kaynaklanıyor.

Bu ilk genel saptamaları yaptıktan sonra bunların gerekçelerini anlamaya çalışmak ise işin esas önemli kısmı ve bu yazının asıl amacını oluşturuyor.

Covid salgını hayatın tüm alanlarını olduğu gibi sinema endüstrisini de çok olumsuz şekilde etkiledi. Sinemaların uzun süre kapalı kalması, dijital platformların artan pazar payı, covid etkisi ile bozulan ekonomik parametreler sinemayı direkt olarak olumsuz şekilde etkiledi. Ülkeler salgının yarattığı olumsuzluklara karşı çeşitli ekonomik önlemler aldılar. Nitekim sinema sektörü için de çeşitli teşvik ve desteklerin arttırılmasının etkilerini bu tabloda hemen gözümüze çarpıyor.

Yukarda bahsettiğimiz tabloda göze çarpan İtalyan yükselişi sürpriz değil. 2022 yılında sektöre sağlanan vergi teşviklerinin %30'dan %40'a yükseltilmesi (yerli yapımların da bu teşviklerden yararlanıyor) ve 2019 yılında 400M € devlet destek fonunun 2022 yılında 800M €'ya yükseltilmesi ile pandemi öncesi yıllık ortalama 278 olan film üretim sayısını 2024 yılında 400'e çıkardı ve bu haliyle de üretilen uzun metraj film sayısı açısından üretimi  İtalya'yı 2024 yılı sonu itibariyle Avrupa'nın zirvesine taşıdı.
 
İngiltere de bağımsız sinemayı desteklemek için oluşturulan Bağımsız Film Vergi İndirimi (IFTC) oranı %40'a yükseltildi. Ayrıca sektörle ilgili olarak çalışma yapan komite hükümete ülkenin tekrar Creative Europe programına dahil edilmesi, dijital platformlara %5 rüsum uygulanması, IFTC'den yararlanan bağımsız yapımlara P&A harcamalarında da %25 oranında ek bir vergi indirimi sağlanması gibi öneriler içeren bir rapor sundu.

Almanya'da FFA tarafından film projelerini değerlendirilerek sağlanan federal fon otomatik destek sistemine dönüştürüldü. Bunun dışında %30'luk otomatik vergi indirimi ve dijital platformlara cirolarının %20'lık kısmını yerli içeriklere yatırma zorunluluğu getirme gibi düzenlemeler ile ilgili çalışmalar başlamış durumda.  

Polonya’nın “yavaşlamasının” nedeni biraz bizdeki duruma benziyor. Sinemadaki devlet desteklerinin "politik filtreden" geçirilmesi ve hükümeti rahatsız etmeyecek projelere verilmesi, daha yüksek bütçeli iddialı yapımların ise finansman garantisi sunan dijital platformlara yapılmaya başlanması ülkenin festival performansının yavaşlamasının temel gerekçeleri olarak göze çarpıyor.


Macaristan’ın durum ise daha farklı. Macaristan şu anda Avrupa’da İngiltere’nin ardından en çok yabancı proje çeken ülke konumuna geldi. İyi işleyen %30 yapım teşviği, gelişmiş stüdyo altyapısı, yabancı dil bilen ekipleri ile büyük yapımlar Macaristan'a akın etti. Ancak bu durum bağımsız filmlerin endüstrideki alanını oldukça daralttı. Macar film endüstrisi bir yandan ciddi anlamda ekonomik bir rönesans yaşıyorken, diğer yandan bağımsız filmlerin finansmanının pandemi öncesine kıyasla oldukça zorlaştığı bir yer haline geldi.


Uzun lafın kısası ülkelerin sinema sektörlerine yönelik yaptıkları mesailerin festival görünürlüklerine de direkt olumlu olarak yansıdığını söylemek yanlış olmaz. 


Top 30 listesinde olmayan Türkiye'nin performans değerlendirmesi ise bir sonraki yazımızın konusu olacak.