14 Kasım 2026 Cumartesi

Çoban matı çok yakın

Son birkaç haftadır yapımcılar nihayet dizi sektöründe bir kriz olduğunu dillendirmeye başladılar. Bu kriz aslında uzun zamandır yaşanan sorunların artık daha fazla halının altına süpürülemeyeceği bir noktaya geldiğini gösteriyor. Bu konuda konuşan herkes bütçelerin yüksekliğinden, dizilerin mevcut reklam gelirleri ile artık finanse edilemediğinden dert yanıyor. Bu saptamalarda bir sorun yok. Sorun ise getirlen çözüm önerilerinde: 
“Reklam süre sınırlaması kaldırılsın” (şu anda reklam kuşak süresi 12 dak ile sınırlı) 
"Dizi süreleri kısalsın" 
“Oyuncular indirim yapsın” 
“Ekipler indirim yapsın” 
şeklinde özetleyebileceğimiz çeşitli öneriler havalarda uçuşuyor. 
 “Böyle senaryolarla reklam pastası küçülür tabii kardeşim!” diyen bile var… 

 Bu önerilerin köklü çözüm önerileri olmadığını, sorunu tam anlamıyla doğru teşhis edemediğini ve "sektörün mevcut yapısını gittiği yere kadar devam ettirebilmeye yönelik" öneriler olduğunu söyleyebiliriz. 

 Sadece Türkiye'de televizyon ve dijital mecralar arasında reklam harcamalarının yıllara göre dağılımına baksak bile dinamiklerin ne kadar hızla değiştiğini görebilmek mümkün.
Tabloda görüleceği üzere 2021 yılına kadar televizyon verilen reklamlardan en büyük payı alırken bu durum 2021 yılından itibaren hızla dijital mecralara doğru kaymış. Tablodan bariz şekilde görülebileceği gibi televizyon, özellikle pandemi sonrası, artık en önemli reklam verilen mecra olma konumunu kaybetmiş. 

Dolayısıyla; 
 - Bu aşamada reklam sürelerini arttırsanız dahi reklam gelirleri artacak gibi görünmüyor. 
 - Dizi sürelerinin kısalmasının kısa vadede bütçeleri aşağıya çekeceği, ama ciddi bir işsizlik sorunu yaratacağı aşikar. 
- Yüksek enflasyon ile birlikte yaşam maliyetlerinin hızla yükseldiği bir dönemde ekip bütçelerinde kısıntıya gidebilmek ne kadar gerçekçi? 
- Reklam verenlerin şikayet ettikleri rating ölçme sisteminin revize edilmesinin de mevcut sert siyasi iklimde mümkün olmadığını ifade edebiliriz. 
 - Benzeri durumlarda uygulanabilen "yapımların yurt dışında prodüksiyonun daha ucuz olduğu yerlere hicret etmeleri" opsiyonu ise Türkiye'de dizilerin haftalık olarak çekilip yayınlanması ve düzensiz ödeme vadeleri gibi sebeplerle uygulanması mümkün değil. 
 - Bazı yapımcıların telaffuz ettikleri vergi teşviği önerileri mantıklı olsa da uygulanabilir görünmüyor. Öyle olsa Sinema Genel Müdürlüğü’nden benzersiz “3 kıtada 10 ülkeye satılmış diziler için televizyon kanallarına destek verilmesi” şeklinde özetleyebileceğimiz epik destek salvosu gelir miydi? 

 Bu aşamada sektörün küçülmeye başladığını, daha da küçüleceğini ve işsizliğin daha da artacağını söylemek için kahin olmaya gerek yok. 

 Daha az dizi yapılabildiği, yapılanların çoğunun da birkaç bölümde yayından kaldırıldığı düşünülürse yurtdışı gelirlerin de azalmaya başlayacağını söyleyebiliriz. 

Uzun lafın kısası; “Kriz” diyerek bu işin adı konulduysa köklü değişimleri göze almadan, krizin atlatılması mümkün görünmüyor. 

 Yapımcıların daha yaratıcı çözümler üretmeleri, televizyon kanallarının da sadece dizi kanalları olmadıklarını hatırlamaları gerekiyor.

23 Mayıs 2026 Cumartesi

Cannes 2026 : Esamemiz okunmuyor...

 Yine bir Cannes Film Festivali geldi çattı. Her zaman olduğu gibi bu yıl da dünya sinemasının yönünü belirleyen, endüstrinin tüm bileşenlerini bir araya getiren, günümüzün sorunlarının tartışıldığı ve geleceğe dair umutların dile getirildiği bir festival olma anlamında endüstrinin amiral gemisi olma özelliğini koruyor.

Öte yandan ülke olarak maalesef "esamemizin okunmadığı" bir yıl daha olması anlamında da bir durum arzediyor. Bu yıl Türk standının yanısıra 16 Mayıs gecesi Türkiye'den televiyon ünlülerinin boy gösterdikleri bir etkinlik düzenlendi. 

Sinema anlamında esamemizin okunmamasının ne anlama geldiğinin daha net anlaşılması için aşağıdaki tabloyu çıkardım. Yarışma, Un Certain Regard, Director's Fortnight ve Semaine De La Critique seçkisindeki filmlerin ana yapımcılarının ve ortak yapımcılarının hangi ülkeden olduğuna dair şu şekilde bir liste oluştu:

ÜlkeAna YapımOrtak YapımToplam
Fransa202545
ABD7411
İspanya459
Belçika4812
Japonya415
Almanya31013
İngiltere224
Avusturya213
Şili213
GKore22
Meksika134
Romanya123
Letonya112
Norveç156
Polonya112
Nepal11
Ruanda11
O.Afrika Cum.11
Yunanistan11
Yemen11
Çin11
Kosova11
İrlanda11
Thailand11
Venezuela11
Arjantin11
İtalya88
Brezilya44
İsviçre33
Lksemburg33
Danimarka33
Katar22
Finlandiya22
Uruguay11
Bulgaristan11
İsveç11
Hollanda11
Macaristan11
Nijerya11
Mısır11
Ürdün11
İrlanda11
Lübnan11
Filistin11
S.Arabistan11
Fas11
Estonya11
Litvanya11
Gabon11
Kongo11
Fildişi Sahilleri11
Singapur11
Tayland11

Görüleceği gibi listede 53 ülke var. Ülkelerin yapımcısı veya ortak yapımcısı olduğu toplam 180 adet jenerik alanı mevcut ve ne yazık ki biz hiçbirinde yokuz. Listedeki ülkelere bakarsanız gerçekten durumun vahametini anlarsınız.

(TRT ve bakanlık destekli bir film yarışma seçkisinde yer alsa da resmi künyede ülke olarak Türkiye yer almıyor. Finansman karşılığı olarak yapımcıya Türkiye satış hakları verilmiş, yani resmi olarak Türkiye ortak yapımcı olarak yer almıyor)

Televizyon starları ile etkinlik yapmak yerine acilen sektör bileşenleri ile bir araya gelerek sinemanın bu en önemli platformunda kişisel başarı öykülerinden bağımsız olarak sistemli ve sürekli olarak yer alabilmenin yollarını araştırmamız gerekiyor.